Afrika lanceert grondstoffendiplomatie, inclusief zeldzame aardmetalen
Afrika, rijk aan belangrijke mineralen zoals zeldzame aardmetalen, heeft een nieuwe vorm van grondstoffendiplomatie gelanceerd. Het gaat niet langer alleen om de export van gewonnen mineralen, maar om het aantrekken van buitenlandse investeringen en het verhogen van de toegevoegde waarde door lokale verwerking. Samenwerking tussen verschillende landen en Afrika biedt een kans om het monopolie van China op de markt voor minerale grondstoffen te doorbreken.
In Namibië, een land in het zuidwesten van Afrika met de uitgestrekte Namibwoestijn, liggen de zeldzame aardmetalen dysprosium en terbium in sluimerstand. Japan en Namibië voeren gezamenlijk onderzoek uit om te bepalen of er grote reserves zijn.
Namibië verbiedt de export van onbewerkte zeldzame aardmetalen, lithium en kobalt. Het doel is om faciliteiten voor de verwerking en raffinage van mineralen naar het land te lokken en zo lokale werkgelegenheid te creëren. De Namibische minister van Internationale Betrekkingen en Handel, Selma Asipala-Mousavii, verklaarde: “We hopen wederzijds voordelige economische betrekkingen aan te knopen en de gezamenlijke ontwikkeling van mineralen te bevorderen.”
De wereldwijde toeleveringsketen van zeldzame aardmetalen wordt gedomineerd door China. China is niet alleen verantwoordelijk voor ongeveer 60% van de mijnbouwproductie, maar ook voor de import uit andere producerende landen, waardoor het zijn marktdominantie versterkt door binnenlandse verwerking en raffinage. Statistieken van het Internationaal Energieagentschap (IEA) tonen aan dat China een aandeel van 91% heeft in het raffinageproces.
De marktdominantie van China strekt zich uit tot andere belangrijke mineralen. Ongeveer 75% van het kobalt dat in lithium-ionbatterijen wordt gebruikt, wordt gewonnen in de Democratische Republiek Congo, waarvan 99% onbewerkt naar China wordt verscheept. In het raffinageproces heeft China bijna 80% van het wereldwijde marktaandeel.
Afrika beschikt over overvloedige minerale grondstoffen. Zo hebben Tanzania en Madagaskar, naast Namibië, ook reserves aan zeldzame aardmetalen. Tantaal, essentieel voor de lucht- en ruimtevaart- en defensie-industrie, heeft de meeste reserves in China, maar wordt ook geproduceerd in Congo en Nigeria. Het Afrikaanse continent bezit ook 38% van ’s werelds mangaan en 25% van ’s werelds natuurlijke grafiet.
Afrika, dat tijdens het koloniale tijdperk een leverancier van grondstoffen was, heeft zijn oorspronkelijke economische structuur behouden, waarbij onbewerkte grondstoffen nog steeds grotendeels in handen zijn van China en Europa. Analyse van de Boston University toont aan dat bijna 90% van de Afrikaanse export naar China bestaat uit mineralen, olie en gas.
Tijdens de top van de Afrikaanse Unie en de EU in november 2025 kwam onvrede in Afrika aan het licht. Geconfronteerd met de eisen van de EU voor toegang tot belangrijke mineralen, eist Afrika niet alleen het transport van onbewerkte mineralen, maar ook de diversificatie van de lokale economie en de modernisering van de industrie. De EU is gedwongen steun toe te zeggen voor de lokale verwerking van mineralen.
De beschikbaarheid van mijnbouwlocaties voor belangrijke mineralen zoals zeldzame aardmetalen is ook beperkt. Daarom kan China, dat deze mineralen door middel van verwerking en raffinage controleert, exportbeperkingen als een “wapen” gebruiken. Op 24 februari verbood de Chinese overheid de export van goederen voor tweeërlei gebruik, waaronder zeldzame aardmetalen, naar Japan.
Afrika’s streven naar gezamenlijke ontwikkeling en lokale verwerking van mineralen zal ook een doorbraak betekenen voor ontwikkelde landen zoals Japan, de VS en de EU in de strijd tegen het Chinese monopolie. Naoki Goto, hoofdresident van de Japan Bank for International Cooperation (JBIC) in Londen, verklaarde: “Het benutten van grondstoffen voor economische groei, industriële modernisering en het creëren van banen is een langgekoesterde ambitie van Afrika.”
De vraag naar essentiële mineralen voor de productie van elektrische voertuigen (EV’s), windenergieapparatuur en smartphones zal in de toekomst eveneens toenemen. Vanuit het oogpunt van economische veiligheid wordt de gezamenlijke steun van de Japanse overheid en de private sector voor de verwerking en raffinage in Afrika steeds belangrijker voor het veiligstellen van cruciale minerale grondstoffen.